Γράφει ο Νικόλαος Τσιαμούρας
Η 11η Δεκεμβρίου καθιερώθηκε το 2003 από τα Ηνωμένα Έθνη ως η Διεθνής Ημέρα Βουνών, με σκοπό να αναδείξει τον ζωτικό ρόλο που παίζουν τα βουνά στη ζωή των ανθρώπων και να υπενθυμίσει στη διεθνή κοινότητα – σε όλους εμάς – την ευθύνη που έχουμε για τη διατήρησή τους.
Τα ελληνικά βουνά στέκουν αιώνια και αγέραστα, περήφανα και ακατάλυτα σαν τη λαϊκή ψυχή. Από εκατομμύρια χρόνια δεσπόζουν αγέρωχα. Δεν γνωρίζουν γέννηση και θάνατο· τα γηρατειά και το τέλος δεν ισχύουν για τα βουνά.
Υπάρχει κάτι στα βουνά που εμπνέει τον άνθρωπο να γράφει. Η απήχησή τους στην ανθρώπινη σκέψη είναι έκδηλη ήδη από τα πρώιμα στάδια του πολιτισμού. Η σύνδεση με το θείο είναι παρούσα και επίμονη σε πολλούς αρχαίους λαούς. Στις ψηλότερες κορφές κατοίκησαν θεότητες, τέρατα, ήρωες, αθάνατοι και υπεράνθρωποι.
Με την ομορφιά και τους θρύλους τους, με την ποιητική γραφικότητα και την αδιάκοπη παρουσία τους μέσα στον χρόνο, τα βουνά κυριαρχούν στη φαντασία του λαού. Τόσο η ποίηση όσο και η μουσική είναι βαθιά επηρεασμένες από τη ζωή των βουνών.
Για την ψυχή του λαού τα βουνά στάθηκαν σύμβολα παλικαριάς, αρετής και αντρειοσύνης. Υπήρξαν κατοικίες θεών, φωλιές και λημέρια κλεφτών, ταμπούρια ελευθερίας, οχυρά προστασίας και διαφύλαξης του λαού.
Η ποιητική ανάταση και η ψυχική λεβεντοσύνη του λαού έχουν κάτι από την επιβλητική και μεγαλοδύναμη παρουσία των βουνών. Η αρρενωπή ποίησή του, η γλώσσα, η σκέψη, ο συναισθηματισμός και ο χαρακτήρας του δεν είναι άσχετα με την έντονη παρουσία των βουνών στη ζωή του. Τόσο στις πικρές ιστορικές συμφορές όσο και στους θριαμβευτικούς αγώνες, στις ένδοξες νίκες και στις οδυνηρές ήττες, τα βουνά δέθηκαν απόλυτα με την ύπαρξή του.
Τα βουνά αποτελούν καταφύγιο για πολυάριθμα είδη χλωρίδας και πανίδας και παρέχουν σχεδόν το 70% του καθαρού νερού του πλανήτη. Ωστόσο, οι κάτοικοι των ορεινών περιοχών συγκαταλέγονται – σε παγκόσμια κλίμακα – στους ανθρώπους που πλήττονται περισσότερο από τη φτώχεια και την πείνα.
Τα βουνά καλύπτουν το 22% της επιφάνειας της Γης και αποτελούν το σπίτι 915 εκατομμυρίων ανθρώπων, δηλαδή του 13% του παγκόσμιου πληθυσμού. Σύμφωνα με τον FAO, ένας στους τρεις κατοίκους των ορεινών περιοχών των αναπτυσσόμενων χωρών είναι ευάλωτος στην επισιτιστική ανασφάλεια και αντιμέτωπος με τη φτώχεια.
Τα βουνά είναι μέρη όμορφα, συχνά δύσκολα και μοναχικά. Τα μυστικά τους αποκαλύπτονται μόνο σε όσους αναζητούν την περιπέτεια, αψηφώντας κινδύνους και κακουχίες.
Ο ελληνικός λαός, αθάνατος δάσκαλος της ποίησης και της μουσικής, ζύμωσε την ψυχή του με τα βουνά. Σφυρηλάτησε το φρόνημα και την εθνική του πίστη πάνω στην πέτρινη αφή των βουνοκορφών. Το ύψος και η ομορφιά των βουνών έγιναν αιώνια σκιρτήματα της έμπνευσής του.
Το γλυκοχάραμα στα βουνά είναι το τέλειο λάτρεμα. Η λέξη «γλυκοχαράζω» σημαίνει πως έρχεται το φως· το φως ξεχύνεται στους ορίζοντες, διώχνει και σβήνει το σκοτάδι της νύχτας. Γλυκοχαράζουν οι κορφές, ο αυγερινός τραβά τον αιώνιο δρόμο της δύσης, τα αηδόνια αρχίζουν να τραγουδούν στις ρεματιές και η φύση ξαναζωντανεύει.
Σε όλα σχεδόν τα λαϊκά τραγούδια, το βουνό προβάλλει ως αιώνιο και αθάνατο σύμβολο δημιουργίας που συνδέεται με τη χαρά, τον πόνο, τη νίκη, τον θρίαμβο, την ξενιτιά και τον έρωτα.
Τα βουνά καλύπτουν το 1/5 της ξηράς και παρέχουν ζωή στο 1/10 του παγκόσμιου πληθυσμού. Η δασική αποψίλωση συμβάλλει στην οικολογική υποβάθμιση και την απώλεια της βιοποικιλότητας. Η Ελλάδα είναι η 5η ορεινότερη χώρα της Ευρώπης. Τα βουνά αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι του τοπίου, της φύσης και του ιστορικού και πολιτιστικού χαρακτήρα της χώρας.
Υπήρξαν στο παρελθόν χώροι ανάπτυξης σημαντικών οικονομικών δραστηριοτήτων, όπως η κτηνοτροφία και η υλοτομία. Σήμερα, η χιονοδρομία, η ορειβασία, η αναρρίχηση και οι άλλες ήπιες δραστηριότητες έχουν επηρεάσει την εξέλιξη και τη μορφή των οικοσυστημάτων, τα οποία πλέον αξιολογούμε ως θετικά.
Ο Hegel, ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος, έλεγε ότι τα συστατικά στοιχεία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού τα προσφέρει το γαλήνιο και ανεπανάληπτο θέαμα της δροσερής νεότητας του πνεύματος. Αυτή η δροσερότητα, η αιώνια ζωντάνια του ελληνικού πνεύματος, πηγάζει – σύμφωνα με τον φιλόσοφο – από την ελληνική φύση.
Ο Πάνας ήταν θεός των δασών και των βουνών και προστάτης των βοσκών. Διέτρεχε βουνά και λαγκάδια παίζοντας τον αυλό που ο ίδιος εφεύρε.
Τον πατέρα των θεών και των ανθρώπων – τον Δία – η ελληνική φαντασία τον τοποθέτησε στην κορυφή του Ολύμπου, του ψηλότερου βουνού της Ελλάδας.
Εμείς, οι μοναχικοί ορειβάτες, πολλές φορές ανεβαίνουμε κάτω από αντίξοες καιρικές συνθήκες, αλλά…
Όταν φτάνουμε στην κορυφή, αφήνουμε πίσω μας κάθε αίσθηση αδυναμίας και κατάπτωσης.
Νιώθουμε μια καινούρια ελευθερία, μια υπέροχη αγαλλίαση, μια εξύψωση του σώματος εξίσου μεγάλη με εκείνη του πνεύματος.
Υ.Γ. Σε όλους τους φίλους ορειβάτες με τους οποίους ορειβατούμε και ταξιδεύουμε.
